SANTA CRUZ - Voor het eerst heeft een van de negentien beklaagden in het megaproces tegen de beulen van de militaire junta in Buenos Aires schuld bekend. De overige verdachten weigeren te praten of weerleggen alle beschuldigingen van misdaden tegen de menselijkheid.
Jorge ‘De Tijger’ Acosta had samen met Alfredo Astiz de leiding over de Werkgroep 3.3.2 van het opleidingscentrum van de marine ESMA in Buenos Aires tijdens de militaire dictatuur (1976-1983). Duizenden politieke tegenstanders werden in de ESMA gevangen gehouden, gemarteld en vermoord.
Donderdag zorgde de oud-marinekapitein Acosta twee keer voor verbazing in het speciale mensenrechtentribunaal in de Argentijnse hoofdstad. Eerst boog hij en noemde hij de rechtbankpresident ‘meneer de commandant’. Vervolgens legde hij een bekentenis af. Toen een rechter vroeg of er in de ESMA mensen illegaal zijn vastgehouden, zei Acosta: ‘Zonder twijfel waren er illegale gevangenen. Ik wil een eerbetoon brengen aan iedereen die het slachtoffer was van mijn militaire optreden.’
Acosta erkende dat hij ‘talloze’ dissidenten had bijeengebracht in de martelcellen van de ESMA. Maar hij voegde eraan toe dat al het personeel daar handelde op direct bevel van de militaire junta. Hij zei ook dat zijn superieuren allen op de hoogte waren van de aanwezigheid van illegale gevangenen. ‘Ik ben absoluut militair verantwoordelijk voor alle bevelen die ik mijn ondergeschikten gaf’, zei Acosta. Vervolgens erkende hij dat er doden waren gevallen in de ESMA door toedoen van zijn eenheid.
Anders dan de andere achttien beklaagden beschouwt Acosta zich niet als slachtoffer van een politiek proces. ‘Ik was een strijder die vocht in een burgeroorlog tegen trotskistische Argentijnse guerrillagroepen die met steun van Cuba en de Sovjet-Unie in de jaren zeventig de macht wilden grijpen,’ zei hij donderdag. ‘Nog steeds ben ik een strijder die zijn verantwoordelijkheden draagt.’
Woensdag was Alfredo Ortiz, een andere beruchte beul, voor het speciale tribunaal verschenen. Ortiz verwierp alle beschuldigingen van ontvoeringen, folteringen en moorden. Dezelfde dag moest ex-dictator Jorge Videla in een ander proces voorkomen bij rechter Daniel Rafecas. Videla weigerde een verklaring af te leggen omdat hij vindt dat de hem toegeschreven misdrijven zijn verjaard.
De folteraars van de militaire junta dachten jarenlang dat ze vrijuit zouden gaan. In 1990 kondigde de toenmalige Argentijnse president Carlos Menem een algehele amnestie af voor de militairen. Néstor Kirchner, die in 2003 aantrad als staatshoofd, draaide met hulp van het Hooggerechtshof in Buenos Aires de amnestieregeling terug. Sindsdien zijn tientallen militairen en politieagenten vervolgd voor misdaden tegen de menselijkheid. Het megaproces tegen de negentien ESMA-beulen begon half november vorig jaar en kan nog maanden duren.
In de ESMA zijn tussen 1976 en 1983 honderden mensen vermoord. Onder hen bevonden zich twee Franse nonnen, Alice Domon en Leonie Duquet, de schrijver Rodolfo Walsh en de oprichtster van de mensenrechtenorganisatie Moeders van de Plaza de Mayo, Azucena Villaflor. Vanaf de ESMA werden naar schatting drieduizend gevangenen gedrogeerd in vliegtuigen gehesen en levend boven zee geloosd. Dit waren de zogenoemde ‘vluchten des doods’.

The right wing in Argentina is making threats as former military officers face trial for their role in the 1970s dictatorship, reports Joel Richards
As Argentinian president Cristina Fernández de Kirchner flew over Buenos Aires, a voice interrupted the helicopter’s radio communication. “Kill her, kill the ‘mare’,” it said, before playing a military march – the one used by the junta that “disappeared” 30,000 workers, students, intellectuals and political activists during its rule from 1976 to 1983.
Across the city, just as the threats were made against the president, 17 men entered a courtroom. The “mega-trial” for the Navy Mechanics School (ESMA) had begun.
“It can’t be a coincidence that the president was threatened at the exact moment when the press were taking photos of those facing trial,” says journalist Diego Martínez, a human rights specialist here in Argentina.
2009 was a year in which Argentina took important steps forward in redressing human rights abuses committed during the military’s dictatorship. Thirty two convictions in 11 different trials were followed by the start of six more trials, and the confirmation of another five to begin this year.
Of all the trials, the ESMA trial attracted the most interest from the media – both in Argentina and abroad. The ESMA building is seen as a defining symbol of the military’s repression. An estimated 5,000 were taken there and “disappeared” in the notorious “death flights”, where victims were drugged and thrown into the sea.
It is also the detention centre where one of the most notorious officers, Alfredo Astiz, operated.
He was responsible for the kidnapping and disappearance of the Swedish student Dagmar Haglin, two French nuns and the founders of the Mothers of the Plaza de Mayo group – the group that continues to march every Thursday at 3pm outside the presidential palace to demand justice.
As the first day of the ESMA trial drew to an end, Astiz stood and held up a book titled To Kill Again. The gesture was not just an insult and provocation towards the victims’ families, but also an admission of guilt and a further demonstration of his ideological convictions.
Astiz is not alone. On the same day the ESMA trial began, former general Luciano Benjamín Menéndez was handed his third life sentence in Córdoba.
“We had to take action in the war started by the Marxist terrorists,” Menéndez said before sentencing. “No country has ever tried its armed forces for what its government asked of it,” he added in his defence and in protest at the trials. He was quoting an article published in the conservative La Nación that day.
The article’s author, Abel Posse, had just been designated education minister for Buenos Aires by city governor Mauricio Macri, sparking public outrage.
As Argentine ambassador in Spain during the dictatorship, Posse was part of the international cover-up of crimes committed by the regime. By objecting to the trials his article implicitly defended the military’s crimes during the dictatorship.
Posse was forced to resign from his post after public protests. Yet more voices from the right soon echoed his opinion.
Diego Guelar, international relations secretary for the right wing PRO party, called for an amnesty for the military and a referendum to decide on the issue.
Yet while the right try to maintain a public debate about the legitimacy of the trials for crimes committed during the dictatorship, their rhetoric is backed up by acts of intimidation.
First there were the threats made to the president and calls to the homes of public prosecutors working on the trials.
Then, on 30 December men broke into the human rights secretary’s office in the Greater Buenos Aires province and stole several files containing testimony and information that has yet to reach the courts.
“There are threats because they are angry,” says Adrian Gomez, one of the lawyers working on the ESMA trial. “They never thought they would be brought to justice, but they now know they will be condemned.”
For the victims and human rights organisations, the trials are to be celebrated, but their work is not over. Hundreds have yet to face justice.
“We never imagined this day,” said Graciela Daleo, who was detained for over a year during the dictatorship.
“We are here because we never abandoned our fight, but this trial must not be the ceiling. We have to keep working till every single person responsible is tried and punished.”